Nokkrar aðgengilegar heimildir um sólmyrkva á íslensku

Posted on: 4. febrúar, 2026 by Einar H. Guðmundsson
Mynd af vefsíðunni Almyrkvi á sólu 2026.
Sólmyrkvi. Skýringarmyndir úr Stjörnufræði Ursins frá 1842. Athugið að myndirnar eru aftast í bókinni, en umfjöllunina er að finna í Fjórðu grein, bls. 43-55.
Tvær síður úr stjarnmælingabók Rasmusar Lievogs stjörnumeistara frá vorinu 1791. Teikningin efst til hægri sýnir hringmyrkva á sólu, sem stjörnumeistarinn fylgdist með 3. apríl það ár. Þar fyrir neðan er mynd af stöðu sólbletta skömmu fyrir myrkvann. Teikningarnar til vinstri sýna sólblettina daginn áður, eins og þeir birtust í tveimur mismunandi sjónaukum. Myndin er úr greininni Rasmus Lievog og stjörnuathuganirnar í Lambhúsum frá 2018.
Sólmyrkvinn sem Lievog fylgdist með 3. apríl 1791: „Miðja hringmyrkvans var á brúnu línunni og grænu línurnar afmarka svæðið þar sem hringmyrkvi hefur sést. Utan þeirra hefur sést deildarmyrkvi.“ Mynd og texti úr skýrslu Þórðar Arasonar, Sólmyrkvar á Íslandi – yfirlit um ritaðar samtímaheimildir, bls. 33.
Sunnlendingar voru vel undirbúnir fyrir sólmyrkvann 30. júní 1954.
Sólmyrkvinn 3. október 1986: „Þessa mynd tók Ragnar Axelsson þegar myrkvinn var mestur. Myndin sýnir vel „demantshringinn“ sem svo er kallaður með perlum Bailys. Rauði liturinn stafar frá lithvolfi sólar, en kórónan er of dauf til að sjást. Myndin er tekin með 300 mm linsu á Kodacolor 100 filmu. Ragnar tók myndir með 5 sekúndna millibili.“ Mynd og texti úr grein Þorsteins Sæmundssonar um myrkvann.

.

Viðauki: Sólmyrkvinn 29. maí 1919

Þessi fræga mynd birtist fyrst í tímaritinu The Illustrated London News, hinn 22. nóvember 1919. Hún gefur dágóða lýsingu á því helsta, sem tengist sólmyrkvamælingunum 29. maí sama ár. Grunnmyndin sýnir sjónaukana í Sobral (í kofanum neðst til vinstri) og hvernig þyngd sólar sveigir ljósgeisla frá fjarlægri stjörnu. Til hægri er sýnt efst, hvernig sveigjuhornið er mælt. Fyrir miðju sést braut almyrkvans. Þar fyrir neðan er ljósmynd af kórónu sólar. Sjá nánar í greininni Sólmyrkvinn sem skaut Einstein upp á stjörnuhimininn Frá 2015.
This entry was posted in Átjánda öldin, Eðlisfræði, Miðaldir, Nítjánda öldin, Sautjánda öldin, Sextánda öldin, Stærðfræði, Stjörnufræði, Tuttugasta og fyrsta öldin, Tuttugasta öldin. Bookmark the permalink.