Category Archives: Stjörnufræði

350 ár liðin frá því Ole Rømer kynnti aðferð sína til að mæla hraða ljóssins

Posted on: 31. júlí, 2026 by Einar H. Guðmundsson

Í ár er þess minnst, að  þrjúhundruð og fimmtíu ár eru liðin síðan Daninn Ole Rømer  kynnti niðurstöður hinna frægu rannsókna sinna á myrkvum júpíterstungla á fundi í Frönsku vísindaakademíunni, 21. nóvember 1676. Skömmu síðar var stutt samantekt birt nafnlaus … Continue reading →

Posted in Sautjánda öldin, Stærðfræði, Stjörnufræði

Sólmyrkvinn á Stiklastöðum sumarið 1030 – með viðauka um breytilega ásýnd tunglsins á stjörnuhimninum

Posted on: 29. júlí, 2026 by Einar H. Guðmundsson

Sólmyrkvinn á Stiklastöðum hinn 31. ágúst 1030 mun vera einn þekktasti myrkvi sem orðið hefur á Norðurlöndum síðan sögur hófust. Ástæða þess að hann er enn til umræðu á norðurslóðum er fyrst og fremst sú, að hann tengist Stiklastaðaorrustu og … Continue reading →

Posted in Ellefta öldin, Nítjánda öldin, Stjörnufræði, Tólfta öldin, Tuttugasta öldin, Þrettánda öldin

Sovétskar hugmyndir um samband við vitsmunaverur á öðrum hnöttum

Posted on: 28. júlí, 2026 by Einar H. Guðmundsson

Athygli lesenda er hér með vakin á frumlegum rannsóknum vísindasagnfræðingsins Gabríelu Rădulescu á áhugaverðu efni. Í verkum sínum fjallar hún um þróun sovétskrar umræðu um vitsmunalíf á öðrum hnöttum, aðallega eftir að Spútnik var skotið á loft árið 1957, en … Continue reading →

Posted in Eðlisfræði, Stjörnufræði, Tuttugasta öldin

Myndskreytt skrá yfir nokkur erlend verk um sól- og tunglmyrkva ásamt stuttum skýringum

Posted on: 28. júní, 2026 by Einar H. Guðmundsson

Lesendur ættu að hafa í huga að skrá þessi er langt frá því að vera tæmandi. Ég tek með þökkum við öllum ábendingum um æskilegar viðbætur. . I. Aðgengileg alþýðleg yfirlitsrit Bækur Eftirfarandi bækur hef ég skoðað nýlega. Þær eru … Continue reading →

Posted in Átjánda öldin, Eðlisfræði, Fornöld, Miðaldir, Nítjánda öldin, Sautjánda öldin, Sextánda öldin, Stærðfræði, Stjörnufræði, Tuttugasta og fyrsta öldin, Tuttugasta öldin

Íslensk verk um sól og mána, göngu þeirra á hvelfingunni og myrkvasögu – Drög að heimildaskrá

Posted on: 28. júní, 2026 by Einar H. Guðmundsson

Lesendur eru vinsamlegast beðnir um að láta mig vita ef þeir telja að einhverja höfunda vanti í skrá þessa. . Landnáms- og söguöld Þorsteinn surtur Hallsteinsson Sjá einnig: . Kaþólskar miðaldir Stjörnu-Oddi Helgason vinnumaður Mælingum Odda á göngu sólar er … Continue reading →

Posted in Átjánda öldin, Eðlisfræði, Miðaldir, Nítjánda öldin, Sautjánda öldin, Sextánda öldin, Stærðfræði, Stjörnufræði, Tuttugasta og fyrsta öldin, Tuttugasta öldin

Áhugavert verk um sólmyrkva á Íslandi eftir Þórð Arason

Posted on: 4. febrúar, 2026 by Einar H. Guðmundsson

Athygli er vakin á tveimur mjög fróðlegum og reyndar nátengdum greinum um almyrkva og hringmyrkva á Íslandi, allt frá ármiðöldum (árinu 600) til upphafs þarnæstu aldar (ársins 2200): Í fyrri greininni ræðir Þórður almennt um sólmyrkva og þau fyrirbæri sem … Continue reading →

Posted in Átjánda öldin, Eðlisfræði, Efnafræði, Miðaldir, Nítjánda öldin, Sautjánda öldin, Sextánda öldin, Stærðfræði, Stjörnufræði, Tuttugasta og fyrsta öldin, Tuttugasta öldin

Nokkrar aðgengilegar heimildir um sólmyrkva á íslensku

Posted on: 4. febrúar, 2026 by Einar H. Guðmundsson

* Sjá viðbót aftast í fæslunni. . Viðauki: Sólmyrkvinn 29. maí 1919 * Viðbót, 5. febrúar 2026: Skráin með sólmyrkvagreinum Þorsteins Sæmundssonar hefur verið uppfærð eftir ábendingu frá Snævarri Guðmundssyni jöklafræðingi og forstöðumanni Náttúrustofu Suðausturlands. – Eins og flestum mun … Continue reading →

Posted in Átjánda öldin, Eðlisfræði, Miðaldir, Nítjánda öldin, Sautjánda öldin, Sextánda öldin, Stærðfræði, Stjörnufræði, Tuttugasta og fyrsta öldin, Tuttugasta öldin

Raunvísindakonur á Íslandi fyrir 1960

Posted on: 5. ágúst, 2025 by Einar H. Guðmundsson

Upplýsingar óskast Til að forðast misskilning er rétt að geta þess, að hér er hugtakið raunvísindi takmarkað við sviðin stærðfræði, stjörnufræði, eðlisfræði og efnafræði, sem og undirgreinar þeirra. Nýlega rakst ég á mjög áhugaverða bók, Women in the History of … Continue reading →

Posted in Átjánda öldin, Eðlisfræði, Efnafræði, Miðaldir, Nítjánda öldin, Sautjánda öldin, Sextánda öldin, Stærðfræði, Stjörnufræði, Tuttugasta öldin

Þorsteinn Vilhjálmsson – In memoriam

Posted on: 25. maí, 2025 by Einar H. Guðmundsson

Þegar ég byrjaði að kenna við Menntaskólann í Reykjavík, haustið 1970, fékk ég það sem aðalverkefni að taka við eðlisfræðikennslunni í náttúrufræðideild skólans. Það var þá sem við Þorsteinn áttum okkar fyrsta samtal. Það snerist um námsefni tveggja bekkja sem … Continue reading →

Posted in Eðlisfræði, Stærðfræði, Stjörnufræði, Tuttugasta og fyrsta öldin, Tuttugasta öldin

Í tilefni alþjóðlega skammtafræðiársins 2025

Posted on: 3. apríl, 2025 by Einar H. Guðmundsson

Víða um lönd er skammtafræðiárinu nú fagnað með greinaskrifum, fyrirlestrum, sýningum og öðrum skemmtilegheitum (sjá t.d. hér, hér, hér, hér, hér, hér og hér). Stór hluti þessara viðburða snýst um hina svokölluðu „aðra skammtabyltingu“, atburðarás sem að mestu er byggð … Continue reading →

Posted in Eðlisfræði, Efnafræði, Nítjánda öldin, Stærðfræði, Stjörnufræði, Tuttugasta öldin